Jak wyglądają wiertła do metalu? Ekspert radzi, jak je rozróżnić

Zastanawiasz się, jak odróżnić wiertło do metalu od tych przeznaczonych do drewna czy betonu? A może stoisz przed wyborem odpowiedniego wiertła do konkretnego stopu i nie wiesz, na co zwrócić uwagę? Ten artykuł to Twój praktyczny przewodnik. Pokażę Ci, jak na podstawie wyglądu, koloru i oznaczeń szybko i trafnie zidentyfikować wiertło do metalu, co pozwoli Ci świadomie dobierać narzędzia i unikać kosztownych błędów. Prawidłowe odróżnianie wierteł do metalu od innych typów tych do drewna czy betonu jest absolutnie kluczowe dla efektywności, bezpieczeństwa i trwałości narzędzi. W mojej praktyce widziałem wiele przypadków, gdzie użycie niewłaściwego wiertła prowadziło do uszkodzenia obrabianego materiału, zniszczenia samego narzędzia, a nawet do niebezpiecznych sytuacji. Wiertło do drewna nie poradzi sobie z metalem, a wiertło do betonu szybko stępi się i przegrzeje. Dlatego tak ważne jest, aby już na pierwszy rzut oka wiedzieć, z jakim narzędziem mamy do czynienia.

Co wyróżnia wiertło do metalu? Podstawy budowy i kluczowe różnice

Każde wiertło do metalu, niezależnie od jego przeznaczenia, ma trzy podstawowe części: uchwyt, czyli część mocującą w wiertarce; część roboczą, wyposażoną w charakterystyczne spiralne rowki wiórowe, które odpowiadają za odprowadzanie urobku; oraz wierzchołek, czyli część skrawającą, która faktycznie wykonuje otwór. To właśnie wierzchołek i ogólny kształt części roboczej są dla mnie pierwszymi, najważniejszymi wskazówkami.

• Brak ostrego szpicu centrującego: Wiertła do metalu, w przeciwieństwie do wierteł do drewna, nie posiadają na wierzchołku ostrego szpicu, który służyłby do precyzyjnego pozycjonowania. Ich krawędź skrawająca jest ciągła i ostra, ale nie ma centralnego "kolca".
• Brak płytki z węglika spiekanego: Od wierteł do betonu wiertła do metalu odróżnia brak charakterystycznej, szarej płytki z węglika spiekanego, osadzonej na szczycie wierzchołka. Ta płytka jest przeznaczona do kruszenia twardych materiałów mineralnych, a w metalu byłaby nieefektywna.
• Spiralne rowki wiórowe: Wiertła do metalu mają zazwyczaj dobrze wyprofilowane, jednolite rowki spiralne, które efektywnie odprowadzają metalowe wióry. Ich kształt jest kluczowy dla płynnego wiercenia i zapobiegania przegrzewaniu się narzędzia.

Kolor i materiał wizualne wskazówki

Patrząc na wiertło, kolor, połysk i faktura są dla mnie pierwszymi, bardzo silnymi wskazówkami co do jego materiału wykonania i co za tym idzie przeznaczenia. To trochę jak z biżuterią od razu wiesz, czy masz do czynienia ze złotem, srebrem czy miedzią, prawda?

Wiertła ze stali szybkotnącej (HSS) to najbardziej powszechny typ. Zazwyczaj mają charakterystyczny, srebrny, stalowy kolor i są wyraźnie błyszczące. Warto jednak wiedzieć, że w tej kategorii występują pewne różnice. Wiertła HSS-R, czyli walcowane, są często nieco ciemniejsze, co wynika z procesu obróbki cieplnej. Są to zazwyczaj tańsze warianty, dobre do podstawowych zastosowań. Natomiast wiertła HSS-G, czyli szlifowane, są jaśniejsze i mają bardzo gładką, precyzyjnie szlifowaną powierzchnię. To świadczy o wyższej jakości wykonania i lepszych parametrach wiercenia.

Jeśli widzisz wiertło o charakterystycznym, jasnozłotym kolorze, to niemal na pewno masz do czynienia z wiertłem tytanowym (HSS-TiN). Ten złoty odcień pochodzi z powłoki azotku tytanu, która jest nanoszona na powierzchnię. Powłoka ta znacząco zwiększa twardość wiertła, jego odporność na ścieranie i wysoką temperaturę, co jest niezwykle ważne przy wierceniu w twardszych metalach.

Wiertła kobaltowe (HSS-Co lub HSS-E) często wyróżniają się złotawym, pomarańczowym, a nawet brązowawym odcieniem. Czasami można zauważyć na nich również niebieskawy połysk. Ten specyficzny kolor jest efektem domieszki kobaltu (zazwyczaj 5%), która jest dodawana do stali szybkotnącej. Kobalt sprawia, że wiertło jest znacznie bardziej wytrzymałe na wysoką temperaturę i ścieranie, co czyni je idealnym do wiercenia w twardych i trudnoobrabialnych stalach, takich jak stal nierdzewna.

Z kolei wiertła z węglika spiekanego wyglądają zupełnie inaczej. Mają zazwyczaj ciemnoszary, grafitowy kolor i matową powierzchnię. Gdy weźmiesz je do ręki, od razu zauważysz, że są wyraźnie cięższe od wierteł HSS o tej samej wielkości. To wynika z bardzo dużej gęstości węglika spiekanego, materiału o ekstremalnej twardości, przeznaczonego do najtwardszych zastosowań.

Oznaczenia na wiertłach rozszyfrowanie symboli

Oprócz wizualnych wskazówek, niezwykle cennym źródłem informacji są oznaczenia wygrawerowane na uchwycie wiertła. Zawsze polecam moim klientom, aby zwracali na nie uwagę, bo to one w pełni zdradzają właściwości i przeznaczenie narzędzia.

• HSS (High Speed Steel): Oznacza, że wiertło wykonane jest ze stali szybkotnącej. To podstawowy materiał do obróbki metali, zapewniający dobrą wydajność w większości zastosowań.
• HSS-Co (lub HSS-E): Wskazuje na stal szybkotnącą z domieszką kobaltu (zwykle 5%). Te wiertła są bardziej odporne na wysoką temperaturę i ścieranie, idealne do twardszych stali, w tym nierdzewnej.
• HSS-TiN (Titanium Nitride): Oznacza wiertło HSS pokryte powłoką azotku tytanu. Powłoka ta zwiększa twardość powierzchni, odporność na zużycie i pozwala na pracę z wyższymi prędkościami.

Na wiertłach często znajdziesz również niemieckie normy DIN, które standaryzują ich wymiary i kształty. Na przykład, DIN 338 to oznaczenie dla standardowego, krótkiego wiertła krętego z uchwytem walcowym to najpopularniejszy typ, który znajdziesz w większości zestawów. Z kolei DIN 340 wskazuje na wiertło długie, przeznaczone do wiercenia głębokich otworów. W Polsce stosowane były również odpowiedniki, takie jak NWKa dla standardowych wierteł i NWKb dla długich.

Oczywiście, na uchwycie zawsze znajdziesz również średnicę wiertła, wyrażoną w milimetrach, a często także logo lub nazwę producenta. Te informacje są uzupełnieniem, które pomaga w pełni zidentyfikować narzędzie i dobrać je do konkretnego zadania.

Geometria wierzchołka kąt i korekta ścinu

Kiedy już wiesz, z jakiego materiału jest wiertło, nadszedł czas, aby przyjrzeć się jego wierzchołkowi. Geometria wierzchołka, a w szczególności kąt wierzchołkowy, to kluczowa cecha wizualna, która zdradza jego przeznaczenie do konkretnych materiałów. To trochę jak z ostrzem noża jego profil decyduje o tym, do czego najlepiej się nadaje.

Wiertła z kątem wierzchołkowym 118° są najbardziej standardowe i powszechne. Ten kąt jest idealny do wiercenia w miękkich i średnio twardych metalach, takich jak aluminium, miedź, mosiądz czy zwykła stal konstrukcyjna. Jest to dobry, uniwersalny wybór do większości prac domowych i warsztatowych.

Jeśli masz do czynienia z twardszymi materiałami, takimi jak stal nierdzewna, stal hartowana czy stopy o wysokiej wytrzymałości, powinieneś szukać wierteł z kątem wierzchołkowym 135°. Ten kąt jest bardziej płaski, co ułatwia penetrację twardych powierzchni i zmniejsza siłę nacisku potrzebną do rozpoczęcia wiercenia. Dzięki temu wiertło mniej się ślizga i pracuje stabilniej.

Wiertła z kątem 135° często posiadają również tzw. korektę ścinu (split point). Wizualnie wygląda to tak, jakby czubek wiertła był dodatkowo "rozszczepiony" lub miał małe, dodatkowe krawędzie skrawające w samym centrum. Główną zaletą tej korekty jest ułatwienie centrowania wiertło od razu "wgryza się" w materiał, zapobiegając niekontrolowanemu ślizganiu się po powierzchni na początku wiercenia. To niezwykle przydatna cecha, szczególnie przy precyzyjnych pracach.

Aby jeszcze lepiej zrozumieć, co masz w ręku, warto porównać wierzchołki wierteł przeznaczonych do różnych materiałów:

Wiertło do metalu: Charakteryzuje się ostrą, precyzyjnie szlifowaną krawędzią skrawającą i jednolitym wierzchołkiem. Nie ma centralnego szpicu ani widocznej płytki z węglika spiekanego. Może mieć korektę ścinu (split point).

Wiertło do drewna: Zawsze posiada ostry szpic centrujący na samym środku wierzchołka. Ten szpic służy do precyzyjnego pozycjonowania wiertła i zapobiegania jego "wędrowaniu" po powierzchni drewna.

Wiertło do betonu: Na szczycie wierzchołka ma wyraźnie widoczną, zazwyczaj szarą, płaską płytkę z węglika spiekanego. Ta płytka jest twardsza od reszty wiertła i odpowiada za kruszenie twardych materiałów mineralnych, takich jak beton czy kamień.

Specjalistyczne wiertła do metalu nietypowe kształty i zastosowania

Świat wierteł do metalu to nie tylko klasyczne wiertła spiralne. Istnieje również szereg specjalistycznych narzędzi, które mają unikalne kształty i są przeznaczone do bardzo konkretnych zadań. Ich wygląd często od razu zdradza ich specjalizację.

Wiertła stożkowe (stopniowe, "choinkowe") to bardzo charakterystyczne narzędzia. Ich kształt przypomina stożek z wyraźnie zaznaczonymi stopniami, z których każdy ma inną średnicę. Dzięki temu jednym wiertłem można wiercić otwory o różnych średnicach, bez konieczności ciągłej zmiany narzędzia. Są idealne do wiercenia otworów w cienkich blachach i tworzywach sztucznych, gdzie precyzja i brak deformacji materiału są kluczowe.

Jeśli potrzebujesz wyciąć otwory o dużej średnicy, na przykład pod rury czy kable, z pewnością spotkasz się z wiertłami koronkowymi (otwornicami). Wyglądają one jak małe, zębate cylindry puste w środku, z ostrzami na obwodzie. Często mają również centralne wiertło pilotujące, które stabilizuje narzędzie. Otwornice są niezastąpione, gdy standardowe wiertła spiralne są zbyt małe lub nieefektywne.

Istnieją także wiertła lewoskrętne. Na pierwszy rzut oka wyglądają bardzo podobnie do standardowych wierteł spiralnych, ale po dokładniejszym przyjrzeniu się zauważysz, że ich rowki wiórowe skręcają w przeciwnym kierunku w lewo. To nie jest przypadek! Są one przeznaczone do bardzo specyficznego zadania: wykręcania zerwanych śrub. Kiedy wiercisz lewoskrętnym wiertłem w uszkodzonej śrubie, wiertło zagłębia się w nią, a jednocześnie, dzięki lewemu skrętowi, może ją poluzować i pomóc w wykręceniu.

Jak rozpoznać wiertło do metalu w praktyce? Szybki poradnik

Mam nadzieję, że po przeczytaniu tego artykułu, wybór odpowiedniego wiertła do metalu stanie się dla Ciebie prosty i intuicyjny. Podsumujmy sobie, jak szybko i skutecznie zidentyfikować wiertło w praktyce, krok po kroku.

Krok 1: Ocena koloru i połysku. To jest zazwyczaj pierwsza i najszybsza wskazówka. Pamiętaj: srebrny, stalowy kolor to najczęściej HSS (szlifowane HSS-G będzie jaśniejsze i gładsze). Jasnozłoty to niemal zawsze HSS-TiN. Złotawy, pomarańczowy lub brązowawy odcień z niebieskawym połyskiem wskazuje na HSS-Co. Jeśli wiertło jest ciemnoszare, matowe i wydaje się cięższe, to prawdopodobnie masz do czynienia z węglikiem spiekanym.

Krok 2: Dokładne przyjrzenie się kształtowi wierzchołka. To jest kluczowe, aby odróżnić wiertło do metalu od tych do drewna czy betonu. Szukaj ostrej krawędzi skrawającej i braku szpicu centrującego (jak w drewnie) oraz braku płytki z węglika spiekanego (jak w betonie). Zwróć uwagę na kąt wierzchołkowy 118° dla miękkich metali, 135° dla twardszych. Sprawdź, czy obecna jest korekta ścinu (split point), która ułatwia centrowanie.

Krok 3: Sprawdzenie oznaczeń wygrawerowanych na uchwycie. Jeśli nadal masz wątpliwości lub chcesz mieć pewność, poszukaj skrótów materiałowych (HSS, HSS-Co, HSS-TiN) oraz norm (np. DIN 338). Te oznaczenia są niezawodnym źródłem informacji o dokładnym typie i przeznaczeniu wiertła.

Krok 4: Porównanie wagi (jeśli nadal masz wątpliwości). Wiertła z węglika spiekanego są zauważalnie cięższe od wierteł HSS o tej samej wielkości. Jeśli masz dwa podobne wiertła i jedno jest wyraźnie cięższe, to prawdopodobnie jest to wiertło węglikowe, przeznaczone do najtwardszych zastosowań.